W jaki sposób rozwód i separacja wpływają na dziedziczenie?

Rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bądź separacja małżonków niesie ze sobą wiele doniosłych prawnie skutków, dotyczących zarówno sfery osobistej, jak i majątkowej osób, których te sytuacje dotyczą.
Czy jednak rozwód i separacja mają wpływ także na dziedziczenie? Odpowiadając na to pytanie należy oddzielnie odnieść się do kwestii dziedziczenia ustawowego oraz do dziedziczenia na podstawie testamentu.

I. Rozwód a dziedziczenie ustawowe.

Była żona nie dziedziczy z ustawy po byłym mężu, ani odwrotnie. Osoby te tracą też- związane ze statusem małżeństwa- prawo do zachowku.

Warto w tym miejscu także nadmienić, że już samo złożenie pozwu o rozwód może sprawić, że małżonek będzie wyłączony od dziedziczenia.
Żeby jednak taki skutek nastąpił, musi łącznie wystąpić kilka okoliczności. Po pierwsze- pozew o rozwód musi być złożony przez tego z małżonków, który następnie zmarł, po drugie- małżonek ten musi żądać rozwodu z winy drugiego małżonka, po trzecie- żądanie to musi być uzasadnione.
Wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu, który bada powyższe okoliczności. Z powództwem o wyłączenie małżonka od dziedziczenia wystąpić może każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych, powołanych do dziedziczenia w zbiegu ze zmarłym małżonkiem (zwykle są to dzieci bądź wnuki spadkodawcy, ewentualnie jego rodzice). Pamiętać jednak należy o dość krótkim terminie na wytoczenie tego powództwa- jest to tylko sześć miesięcy od dnia, w którym dany spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku (czyli o śmierci małżonka-spadkodawcy), nie więcej jednak niż rok od dnia śmierci spadkodawcy.

II. Rozwód a dziedziczenie testamentowe.

Należy wiedzieć, że rozwód nie wyklucza sporządzenia testamentu i powołania w nim do spadku byłego małżonka, czy też na przykład uczynienia na jego rzecz zapisu bądź zapisu windykacyjnego.

Co więcej- w sytuacji, gdy w trakcie trwania związku małżeńskiego małżonek sporządził testament, w którym powołał do dziedziczenia swojego małżonka, to sam fakt późniejszego rozwiązania małżeństwa przez rozwód nie powoduje, że testament ten przestaje być ważny lub skuteczny.

III. Separacja a dziedziczenie ustawowe.

Mówiąc o separacji musimy najpierw odróżnić separację orzeczoną sądownie od (tylko) faktycznej separacji małżonków.

Jeżeli mówimy o separacji w znaczeniu kodeksowym- czyli o postanowieniu bądź wyroku orzekającym separację- to po zapadnięciu i uprawomocnieniu się takiego rozstrzygnięcia małżonkowie nie będą po sobie dziedziczyli ustawowo. Żaden z nich nie będzie też miał prawa do zachowku w związku ze śmiercią drugiego małżonka.
Okazuje się zatem, że- w okresie, gdy separacja jest prawomocnie orzeczona i w tym czasie jeden z małżonków umrze- w kontekście dziedziczenia ustawowego następuje skutek taki sam jak przy rozwodzie (czyli pozostały przy życiu małżonek nie będzie wchodził do kręgu spadkobierców ustawowych).
Co więcej- w przypadku separacji, podobnie jak w przypadku rozwodu, już samo złożenie pozwu o separację może sprawić, że drugi z małżonków będzie wyłączony z dziedziczenia. Procedura wyłączania od dziedziczenia małżonka jest tutaj podobna jak w przypadku
rozwodu (zob. uwagi zawarte w punkcie I).
Warto jednak pamiętać, że jeżeli separacja zostanie prawomocnie zniesiona i następnie jeden z małżonków umrze, to od chwili zniesienia separacji każdy z małżonków będzie znów wchodził do kręgu osób dziedziczących po drugim z ustawy.

Inaczej sytuacja przestawia się w przypadku separacji – tylko – faktycznej, czyli gdy małżonkowie ze sobą nie mieszkają lub wprawdzie zamieszkują ze sobą, ale np. w oddzielnych pokojach; generalnie rzecz ujmując, chodzi o małżonków, którzy nie prowadzą wspólnego pożycia, jednakże nie doszło do orzeczenia separacji (a tym bardziej – rozwodu). Czasami taki stan faktyczny utrzymuje się przez wiele lat. Zdarza się też, że małżonkowie nawiązują w tym czasie nowe relacje uczuciowe, tworząc parę z inną osobą, ale wciąż nie występują o separację ani o rozwód.

Trzeba jednak mieć świadomość, że gdy w tym okresie jeden z małżonków umrze, to małżonek pozostały przy życiu będzie dziedziczył ustawowo po drugim.

IV. Separacja a dziedziczenie testamentowe.

Tak samo jak przy rozwodzie, sama li tylko okoliczność orzeczenia przez sąd separacji, nie stoi na przeszkodzie sporządzeniu testamentu i przeznaczeniu w nim na przykład konkretnego udziału spadkowego na rzecz małżonka pozostającego w separacji.
Oczywiście również w sytuacji istnienia jedynie faktycznej separacji między małżonkami, każdy z nich może sporządzić testament, w którym do spadku powoła drugiego.

V. Podsumowanie.

Opisane w niniejszym artykule zagadnienia mają wymiar bardzo praktyczny. Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, że dla wielu osób zaskakujące jest istnienie bezpośredniego wpływu decyzji podejmowanych w sferze życia rodzinnego na sprawy spadkowe.
Wiedza w tym przedmiocie z pewnością ułatwia podejmowanie trafnych decyzji życiowych.

Adwokat Agnieszka Kapała-Sokalska

Przewijanie do góry